Ból karku promieniujący do barku, ramienia czy palców dłoni, czasem połączony z drętwieniem lub osłabieniem siły ręki – to jeden z częstszych powodów wizyt u neurologa i ortopedy. U podłoża tych dolegliwości bardzo często leży dyskopatia szyjna, czyli zmiany zwyrodnieniowe krążków międzykręgowych odcinka szyjnego kręgosłupa.
Co to jest dyskopatia szyjna?
Dyskopatia to proces zwyrodnieniowy krążka międzykręgowego, polegający na stopniowej utracie jego elastyczności, spłaszczeniu oraz – w bardziej zaawansowanych przypadkach – powstaniu wypukliny (protruzji) lub przepukliny (ekstruzji) jądra miażdżystego. W odcinku szyjnym najczęściej dotyczy to poziomów C5–C6 oraz C6–C7, które są najbardziej obciążone ze względu na dużą ruchomość tej części kręgosłupa.
Sama obecność zmian dyskopatycznych w badaniach obrazowych nie oznacza jeszcze choroby – u wielu bezobjawowych osób po 40.–50. roku życia w rezonansie magnetycznym stwierdza się mniej lub bardziej nasilone zmiany zwyrodnieniowe. O chorobie mówimy dopiero wtedy, gdy zmiany te dają objawy kliniczne.
Przyczyny i czynniki ryzyka
-
naturalny proces starzenia się krążka międzykręgowego,
-
siedzący tryb życia i osłabienie mięśni stabilizujących odcinek szyjny,
-
przeciążenia związane z pracą fizyczną lub sportem,
-
palenie tytoniu, które pogarsza odżywienie krążka międzykręgowego,
-
urazy, w tym uraz typu „smagnięcia biczem” (np. w wyniku wypadku komunikacyjnego),
-
czynniki genetyczne.
Jak dochodzi do powstania objawów?
Wypuklina lub przepuklina krążka może uciskać różne struktury, w zależności od kierunku, w którym się przemieszcza:
-
ucisk na korzeń nerwowy wychodzący przez otwór międzykręgowy – prowadzi do zespołu korzeniowego (rwy barkowej lub ramiennej),
-
ucisk na worek oponowy i rdzeń kręgowy – znacznie rzadziej, ale poważniejszy w skutkach, może prowadzić do mielopatii szyjnej z zaburzeniami chodu i funkcji zwieraczy.
Postacie kliniczne dyskopatii szyjnej
Miejscowy zespół bólowy (cerwikalgia)
Ból ograniczony do samego karku, okolicy międzyłopatkowej, ze sztywnością i ograniczeniem ruchomości głowy, bez wyraźnego promieniowania do kończyny górnej. Wynika najczęściej z podrażnienia struktur samego segmentu ruchowego kręgosłupa, bez istotnego ucisku na korzeń nerwowy.
Rwa barkowa i rwa ramienna
Gdy dochodzi do podrażnienia lub ucisku korzenia nerwowego, ból „schodzi” poza kark:
-
Rwa barkowa – ból obejmujący głównie okolicę barku i górnej części ramienia, typowo związany z zajęciem wyższych korzeni szyjnych (C4–C5).
-
Rwa ramienna (cerwikobrachialgia) – ból promieniujący wzdłuż całej kończyny górnej, aż do przedramienia, a nawet palców dłoni, zwykle związany z zajęciem niższych korzeni (C6–C8).
W obu przypadkach charakterystyczne jest nasilanie się bólu przy ruchach głowy (zwłaszcza odchyleniu i skręcie w stronę bolesną), a także przy kaszlu, kichaniu czy parciu.
Objawy w zależności od poziomu uszkodzenia
Dokładna lokalizacja bólu, drętwienia i osłabienia siły mięśniowej pozwala często wstępnie określić, który korzeń nerwowy jest zajęty:
-
C5 – ból i osłabienie mięśnia naramiennego (utrudnione unoszenie ramienia), osłabienie odruchu z mięśnia dwugłowego, zaburzenia czucia po zewnętrznej stronie barku.
-
C6 – drętwienie kciuka i palca wskazującego, osłabienie mięśnia dwugłowego oraz mięśnia ramienno-promieniowego, osłabienie odruchu z mięśnia ramienno-promieniowego.
-
C7 – drętwienie palca środkowego, osłabienie mięśnia trójgłowego (trudność w prostowaniu łokcia), osłabienie odruchu z mięśnia trójgłowego – jeden z najczęstszych poziomów zajęcia korzenia.
-
C8 – drętwienie palca serdecznego i małego, osłabienie drobnych mięśni ręki.
Warto podkreślić, że rozkład objawów bywa zmienny osobniczo, dlatego ostateczne rozpoznanie zawsze opiera się na całości obrazu klinicznego, a nie tylko na jednym objawie.
Diagnostyka
Podstawą jest dokładny wywiad oraz badanie neurologiczne, oceniające siłę mięśniową, czucie i odruchy w kończynie górnej. Pomocny bywa objaw Spurlinga – odchylenie i skręcenie głowy w stronę bolesną połączone z delikatnym uciskiem na czubek głowy, które u osób z zespołem korzeniowym nasila ból promieniujący poza bark.
W diagnostyce obrazowej wykorzystuje się:
-
RTG odcinka szyjnego – ocena ustawienia kręgosłupa i zmian zwyrodnieniowych,
-
rezonans magnetyczny (MRI) – metoda z wyboru, pozwalająca dokładnie ocenić krążek międzykręgowy oraz stopień ucisku na korzeń nerwowy lub rdzeń kręgowy,
-
elektromiografię (EMG) – pomocną w potwierdzeniu uszkodzenia korzenia oraz w różnicowaniu z innymi przyczynami objawów, np. zespołem cieśni kanału nadgarstka.
Diagnostyka różnicowa
Objawy podobne do rwy barkowej lub ramiennej mogą dawać również inne schorzenia, m.in.:
-
zespół cieśni nadgarstka,
-
zespół rowka nerwu łokciowego,
-
patologie stawu barkowego (np. zmiany w obrębie ścięgien stożka rotatorów),
-
zespół górnego otworu klatki piersiowej,
-
neuropatie obwodowe o innym podłożu.
Leczenie zachowawcze – podstawa terapii
Dobra wiadomość jest taka, że zdecydowana większość przypadków (nawet 80–85%) ustępuje w ciągu 8–12 tygodni dzięki leczeniu zachowawczemu:
-
modyfikacja aktywności i unikanie przeciążeń, przy jednoczesnym unikaniu długotrwałego unieruchomienia,
-
leki przeciwbólowe i przeciwzapalne (NLPZ), w razie silniejszego bólu neuropatycznego – leki takie jak gabapentyna czy pregabalina,
-
fizjoterapia – terapia manualna, ćwiczenia obejmujące odcinek szyjny,
-
edukacja pacjenta w zakresie ergonomii pracy i codziennych nawyków.
Leczenie inwazyjne
Jeśli ból korzeniowy utrzymuje się mimo kilku–kilkunastu tygodni leczenia zachowawczego, rozważa się:
-
iniekcje nadtwardówkowe lub okołokorzeniowe ze sterydem – podawane w celu zmniejszenia stanu zapalnego wokół podrażnionego korzenia nerwowego.
Leczenie operacyjne
Zabieg operacyjny rozważa się, gdy:
-
objawy nie ustępują mimo co najmniej kilku–kilkunastu tygodni prawidłowo prowadzonego leczenia zachowawczego,
-
pojawia się postępujący deficyt neurologiczny (narastające osłabienie siły mięśniowej),
-
występują objawy mielopatii szyjnej – zaburzenia chodu, zaburzenia zwieraczy – co jest pilnym wskazaniem do diagnostyki i leczenia.
Kiedy pilnie zgłosić się do lekarza?
Poniższe objawy wymagają pilnej konsultacji:
-
szybko narastające osłabienie siły mięśniowej kończyny górnej,
-
zaburzenia chodu, niezgrabność rąk, trudności w wykonywaniu precyzyjnych ruchów,
-
zaburzenia oddawania moczu lub stolca,
-
ból pojawiający się po istotnym urazie,
-
gorączka lub niewyjaśniona utrata masy ciała towarzyszące bólowi kręgosłupa.
Rokowanie
Rokowanie w dyskopatii szyjnej z towarzyszącym zespołem korzeniowym jest zazwyczaj dobre – u większości pacjentów objawy ustępują w ciągu kilku–kilkunastu tygodni dzięki leczeniu zachowawczemu, a jedynie u niewielkiej części konieczne staje się leczenie operacyjne.
Podsumowanie
Rwa barkowa i rwa ramienna to najczęstsze objawowe postacie dyskopatii szyjnej – wynikają z podrażnienia lub ucisku korzeni nerwowych przez zmieniony chorobowo krążek międzykręgowy. Choć potrafią być bardzo dokuczliwe, w większości przypadków dobrze reagują na leczenie zachowawcze, a leczenie operacyjne pozostaje opcją zarezerwowaną dla przypadków opornych na terapię lub z istotnym deficytem neurologicznym.
Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej ani indywidualnej diagnostyki.
